Tajemnica przedsiębiorstwa – co grozi za jej ujawnienie i jak dochodzić roszczeń?

W języku prawniczym tajemnica przedsiębiorstwa jest pojęciem szerokim. Informacje dotyczące klientów, warunków współpracy, cen, strategii biznesowej, technologii czy organizacji przedsiębiorstwa to tylko przykłady danych, które mogą korzystać z ochrony prawnej. Ich ujawnienie konkurencji albo wykorzystanie bez zgody uprawnionego może prowadzić do poważnych strat finansowych.

Nie każda informacja związana z działalnością gospodarczą jest jednak automatycznie chroniona jako tajemnica przedsiębiorstwa. Aby skorzystać z ochrony prawnej, konieczne jest spełnienie określonych przesłanek.

Czym jest tajemnica przedsiębiorstwa?

Definicję legalną tajemnicy przedsiębiorstwa zawiera art. 11 ust. 2 ustawy z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Zgodnie z tym przepisem tajemnicę przedsiębiorstwa stanowią informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które jako całość albo w szczególnym zestawieniu i zbiorze elementów nie są powszechnie znane osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem informacji ani nie są dla nich łatwo dostępne. Warunkiem ochrony jest również podjęcie przez uprawnionego, przy zachowaniu należytej staranności, działań w celu utrzymania tych informacji w poufności.

Oznacza to, że sama deklaracja przedsiębiorcy, iż dana informacja jest „poufna”, co do zasady nie wystarczy. Konieczne jest wykazanie zarówno wartości gospodarczej informacji, jak i rzeczywistych działań podjętych w celu zachowania jej w poufności.

Działania te mogą obejmować między innymi ograniczenie dostępu do określonych dokumentów i systemów, stosowanie haseł i uprawnień dostępowych, zawieranie umów o zachowaniu poufności, oznaczanie dokumentów jako poufnych, wdrożenie procedur wewnętrznych oraz przeprowadzanie audytów bezpieczeństwa informacji.

W jaki sposób może dojść do naruszenia?

Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa może nastąpić w szczególności przez jej ujawnienie, wykorzystanie albo bezprawne pozyskanie. Ustawa wskazuje, że bezprawne pozyskanie może polegać między innymi na nieuprawnionym dostępie, przywłaszczeniu lub kopiowaniu dokumentów, materiałów, plików elektronicznych albo innych nośników zawierających chronione informacje.

Przykładem może być pracownik, który po odejściu z firmy przekazuje konkurentowi bazę klientów albo wykorzystuje we własnej działalności informacje dotyczące cen i warunków handlowych byłego pracodawcy.

Do naruszenia może również dojść po stronie kontrahenta. Jeżeli przedsiębiorca przekazuje partnerowi biznesowemu określone informacje w związku z realizacją umowy, a kontrahent następnie wykorzystuje je dla własnych celów lub przekazuje innemu podmiotowi, jego działanie może zostać uznane za czyn nieuczciwej konkurencji. Znaczenie może mieć przy tym zarówno naruszenie obowiązku wynikającego z umowy, jak i brak zgody uprawnionego na wykorzystanie lub ujawnienie informacji.

Ochrona może obejmować również sytuacje, w których osoba uzyskała informacje bezprawnie, a następnie je ujawniła lub wykorzystała. W niektórych przypadkach odpowiedzialność może dotyczyć także osoby, która nie uzyskała informacji bezpośrednio od przedsiębiorcy, lecz wiedziała albo przy zachowaniu należytej staranności powinna była wiedzieć, że zostały one pozyskane lub ujawnione bezprawnie.

Roszczenia cywilne

Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa może prowadzić do odpowiedzialności cywilnej jako czyn nieuczciwej konkurencji. Zgodnie z art. 18 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przedsiębiorca, którego interes został zagrożony lub naruszony, może żądać między innymi: zaniechania niedozwolonych działań; usunięcia skutków naruszenia; złożenia jednokrotnego lub wielokrotnego oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie; naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych; wydania bezpodstawnie uzyskanych korzyści; zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na określony cel społeczny – jeżeli czyn był zawiniony.

W przypadku naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa sąd może również orzec o określonych przedmiotach bezpośrednio związanych z popełnieniem czynu nieuczciwej konkurencji, w szczególności o ich zniszczeniu albo zaliczeniu na poczet odszkodowania.

Przedsiębiorca nie musi zatem ograniczać się do żądania zapłaty odszkodowania. Jeżeli naruszenie nadal trwa, kluczowe może być przede wszystkim doprowadzenie do zaprzestania wykorzystywania lub ujawniania informacji. W zależności od okoliczności sprawy istotne może być również żądanie usunięcia albo zniszczenia dokumentów, nośników i innych materiałów zawierających chronione informacje.

W przypadku naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa uprawniony może także żądać naprawienia szkody przez zapłatę sumy odpowiadającej wynagrodzeniu, które byłoby należne za udzielenie zgody na korzystanie z informacji.

Odpowiedzialność karna

W określonych przypadkach naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa może prowadzić również do odpowiedzialności karnej. Zgodnie z art. 23 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji odpowiedzialności podlega osoba, która wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi wobec przedsiębiorcy ujawnia innej osobie albo wykorzystuje we własnej działalności gospodarczej informację stanowiącą tajemnicę przedsiębiorstwa, jeżeli wyrządza to przedsiębiorcy poważną szkodę.

Tej samej karze podlega osoba, która uzyskała informację bezprawnie, a następnie ujawniła ją innej osobie albo wykorzystała we własnej działalności gospodarczej. Czyn ten jest zagrożony grzywną, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności do lat 2.

Nie każde wykorzystanie informacji biznesowej będzie jednak automatycznie przestępstwem. Konieczne jest ustalenie, czy dana informacja rzeczywiście spełnia ustawowe przesłanki tajemnicy przedsiębiorstwa, czy doszło do jej ujawnienia, pozyskania albo wykorzystania w sposób bezprawny oraz czy zachowanie sprawcy wypełnia znamiona konkretnego czynu zabronionego. W przypadku odpowiedzialności z art. 23 ustawy znaczenie ma również wyrządzenie przedsiębiorcy poważnej szkody – w zakresie, w jakim wymaga tego konkretny typ czynu.

Jak zabezpieczyć dowody?

W celu skutecznego dochodzenia roszczeń kluczowe jest możliwie szybkie zabezpieczenie materiału dowodowego. W praktyce szczególne znaczenie mogą mieć: korespondencja elektroniczna, logi systemowe i historia dostępu do plików, dokumenty pobrane, skopiowane lub przesłane poza przedsiębiorstwo, umowy i klauzule poufności, regulaminy oraz procedury wewnętrzne, oświadczenia pracowników i kontrahentów, dokumentacja potwierdzająca wartość gospodarczą informacji, a także dowody wskazujące na zakres i sposób naruszenia.

Istotne może być również wykazanie, że konkurent dysponuje informacjami, do których nie powinien mieć dostępu, albo wykorzystuje je w swojej działalności. Należy jednak zadbać o to, aby działania podejmowane w celu zabezpieczenia dowodów nie prowadziły do dalszego rozpowszechniania chronionych informacji.

Dochodzenie roszczeń krok po kroku

W pierwszej kolejności warto ustalić, jakie informacje zostały ujawnione, pozyskane lub wykorzystane, kto mógł mieć do nich dostęp oraz jaki był zakres naruszenia. Następnie przedsiębiorca powinien zabezpieczyć dowody i ocenić, czy informacje spełniają ustawowe przesłanki tajemnicy przedsiębiorstwa.

W wielu przypadkach zasadne jest skierowanie do naruszyciela wezwania do natychmiastowego zaprzestania naruszeń, usunięcia ich skutków, zwrotu lub zniszczenia materiałów oraz przedstawienia informacji o zakresie dokonanych działań. Treść wezwania powinna być dostosowana do konkretnego przypadku i nie powinna prowadzić do ujawnienia dalszych informacji poufnych.

Jeżeli naruszenie trwa albo istnieje ryzyko jego powtórzenia, przedsiębiorca może rozważyć skierowanie sprawy na drogę sądową i dochodzenie odpowiednich roszczeń cywilnych. W zależności od okoliczności sprawy znaczenie może mieć również szybkie wystąpienie o udzielenie zabezpieczenia. Jeżeli zachowanie sprawcy może wypełniać znamiona przestępstwa, możliwe jest także zawiadomienie właściwych organów ścigania.

Jak zapobiegać naruszeniom?

Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa zaczyna się nie w momencie wszczęcia procesu, lecz znacznie wcześniej. Przedsiębiorca powinien zidentyfikować informacje mające wartość gospodarczą, określić zasady dostępu do nich oraz wdrożyć odpowiednie środki organizacyjne i techniczne.

Samo stworzenie procedur nie zawsze będzie wystarczające. Istotne jest również ich rzeczywiste stosowanie, kontrolowanie dostępu do informacji, szkolenie pracowników, aktualizowanie uprawnień oraz reagowanie na przypadki naruszeń. Przedsiębiorca powinien być w stanie wykazać, że podejmował działania adekwatne do charakteru i znaczenia chronionych informacji.

Podsumowanie

Jeżeli dojdzie do ujawnienia, bezprawnego pozyskania albo wykorzystania informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa, kluczowe znaczenie ma szybka reakcja. Zabezpieczenie dowodów, ustalenie zakresu naruszenia oraz podjęcie działań zmierzających do powstrzymania dalszego rozpowszechniania informacji może mieć istotne znaczenie zarówno dla ograniczenia szkody, jak i dla późniejszego dochodzenia roszczeń.

Tajemnica przedsiębiorstwa może być chroniona zarówno na drodze cywilnej, jak i – w przypadkach przewidzianych ustawą – karnej. Skuteczność ochrony zależy jednak w dużej mierze od tego, czy przedsiębiorca potrafi wykazać, że dana informacja miała wartość gospodarczą, nie była powszechnie znana, a także że podejmował działania adekwatne do zachowania jej w poufności.

Ujawniono tajemnicę przedsiębiorstwa? Podejmij odpowiednie działania

Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa może prowadzić do strat finansowych, utraty przewagi konkurencyjnej oraz dalszego rozpowszechniania poufnych informacji. W takiej sytuacji znaczenie ma szybkie zabezpieczenie dowodów i podjęcie działań zmierzających do powstrzymania naruszenia.

Kancelaria GRUBE świadczy pomoc prawną w sprawach związanych z naruszeniem tajemnicy przedsiębiorstwa, czynami nieuczciwej konkurencji oraz dochodzeniem roszczeń wynikających z ujawnienia lub bezprawnego wykorzystania informacji.

W przypadku podejrzenia ujawnienia, pozyskania lub wykorzystania tajemnicy przedsiębiorstwa zapraszamy do kontaktu z Kancelarią GRUBE. Przeanalizujemy sytuację i pomożemy dobrać odpowiednie kroki prawne.