Postępowanie dowodowe w sprawach B2B

Nieodzownym elementem każdego postępowania cywilnego jest postępowanie dowodowe. To na jego podstawie sąd orzekający rekonstruuje stan faktyczny, który obok stanu prawnego, jest podstawą wydania orzeczenia w sprawie. Postępowanie to rządzi się jednak określonymi prawami, które zostały szczegółowo opisane w Kodeksie postępowania cywilnego.

Postępowanie cywilne dzieli się na postępowanie nieprocesowe oraz procesowe. Na potrzeby niniejszego opracowania, skupimy się na kwestii postępowania procesowego, które wśród przedsiębiorców zdarza się nader często.

Może to być:

• nieopłacona faktura,
• niewłaściwie wykonana umowa o roboty budowlane,
• lub też kara umowna, której domaga się druga strona stosunku prawnego.

Postępowanie to jest kontradyktoryjne, co oznacza, że to strony są w większym stopniu obciążone odpowiedzialnością za wynik procesu, oferując konkretne twierdzenia i dowody. Jak stwierdził Sąd Najwyższy – „dysponentami tego postępowania są strony” (wyrok SN z 07.05.2008 r., II PK 307/07).

Na stronach więc ciąży szczególnego rodzaju obowiązek, a mianowicie obowiązek dostarczenia dowodów na wykazanie faktów, z których wywodzi się określony stan faktyczny. Nie jest to jednak zasada bezwzględna, sąd orzekający może bowiem dopuścić w sprawie dowód niewskazany przez strony, natomiast jest to jedynie wyjątek od wyżej wskazanej zasady. W sporach gospodarczych, inicjatywa sądu jest w istocie ograniczona do całkowitego minimum.

Jakie dowody w postępowaniu cywilnym wyróżniamy?

Podstawowym źródłem dowodowym są dokumenty. Dokumenty dzielimy na dokumenty urzędowe, gdy sporządzone są w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania. Stanowią one dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Drugą kategorią dokumentów są dokumenty prywatne. Dokumenty takie sporządzone w formie pisemnej albo elektronicznej stanowią dowód tego, że osoby, które je podpisały, złożyły oświadczenie w nich zawarte.

Dowodami mogą być także zeznania świadków. Świadek składa zeznanie ustnie, zaczynając od odpowiedzi na pytania przewodniczącego, co i z jakiego źródła wiadomo mu w sprawie, po czym sędziowie i strony mogą w tymże przedmiocie zadawać mu pytania. W wyjątkowych sytuacjach zeznania takie mogą zostać złożone na piśmie. W takim wypadku, świadek jest obowiązany złożyć tekst zeznania w sądzie w terminie wyznaczonym.

Dalej, dowodami mogą być również opinie biegłych, jeżeli w sprawie wymagane są wiadomości specjalne z określonej dziedziny, oględziny ruchomości, bądź nieruchomości, przesłuchania stron, a także dowody z innych środków dowodowych wymienionych w kodeksie, m.in. badanie krwi, czy też dowód z dokumentów zawierających zapisy obrazu, dźwięku albo obrazu i dźwięku.

Wszystkie przeprowadzone dowody mają doprowadzić nas do wykazania określonego faktu, który staramy się udowodnić. Oczywistym jest to, że strony przedstawiają dokumenty, które są korzystne dla stanowiska przez nie zajętego. Jeżeli mowa np. o niewłaściwym wykonaniu umowy o roboty budowlane, ujawniającym się w wadliwym wykonaniu określonych prac, z pewnością pomocny będzie protokół zdawczo-odbiorczy lub też opinia prywatna biegłego z zakresu budownictwa. Nie wykluczy to konieczności powołania w takiej sprawie biegłego sądowego, natomiast z pewnością taka inicjatywa strony może pomóc w wykazaniu określonych faktów.

Postępowanie w sprawach gospodarczych i różnice w zakresie dowodów

Szczególnego rodzaju postępowaniem, jest postępowanie w sprawach gospodarczych. Dotyczy ono wyłącznie spraw podlegających rozpoznaniu w procesie. Sprawami gospodarczymi są sprawy ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej oraz pozostałe sprawy określone w art. 458² § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Postępowanie w sprawach gospodarczych doznaje kilku modyfikacji względem postępowania zwykłego. Poniżej szerzej opiszemy te, które odnoszą się do postępowania dowodowego.

W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę na to, że zarówno powód, jak i pozwany, są obowiązani powołać wszelkie twierdzenia oraz dowody już w pierwszym piśmie procesowym. Odpowiednio dotyczy to pozwu w przypadku powoda oraz odpowiedzi na pozew w przypadku pozwanego. To jest zasada. Od zasady tej istnieją jednak wyjątki.

Po pierwsze, jeżeli strona nie jest zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, doręcza się jej pouczenia i w takim przypadku przewodniczący wzywa stronę, by w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż tydzień, powołała wszystkie twierdzenia i dowody. Stosownie do okoliczności sprawy przewodniczący może określić także inny termin do powołania przez stronę twierdzeń i dowodów.

Jeżeli strona naruszy powyższe obowiązki do powołania twierdzeń i dowodów, zgłoszone później podlegają pominięciu, chyba że strona uprawdopodobni, że ich powołanie nie było możliwe albo że potrzeba ich powołania wynikła później. Natomiast w tym przypadku strona ma dwa tygodnie na zgłoszenie tychże twierdzeń i dowodów, od dnia, w którym ich powołanie stało się możliwe lub od dnia, kiedy wynikła potrzeba ich powołania.

W postępowaniu tym prymat nadaje się dowodom z dokumentów. Co do zasady strona w postępowaniu w sprawach gospodarczych ma obowiązek wykazywania faktów, z których wywodzi skutki prawne, tylko za pomocą dokumentu w rozumieniu art. 77³ k.c. Fakty te mogą być wykazane przez stronę za pomocą innych dowodów tylko wtedy, gdy wykaże ona, że nie może przedstawić dokumentu z przyczyn od niej niezależnych (D. Rutkowski [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz aktualizowany. Art. 1–505(39). Tom I, red. O. M. Piaskowska, LEX/el. 2025, art. 458¹¹).

Uzupełnieniem powyższego jest nadanie dowodowi z zeznań świadków jedynie subsydiarnego charakteru. Dowód ten bowiem sąd może dopuścić jedynie wtedy, gdy po wyczerpaniu innych środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Powoływanie świadków będzie możliwe jedynie, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie przedstawić dokumentu z przyczyn od niej niezależnych. Ustawodawca oczekuje od przedsiębiorcy, aby dysponował odpowiednimi dokumentami związanymi z podejmowanymi czynnościami, w szczególności oświadczeniami woli i wiedzy (tak m.in. wyrok SA w Katowicach z dnia 15.11.2022 r., V AGa 178/21, LEX nr 3618286).

Z tego też względu wskazuje się, aby przedsiębiorcy w ramach wykonywanej działalności nie tylko dysponowali na wypadek sporu umową oraz ewentualnie fakturami, ale także, aby poszczególne czynności również były dokumentowane. Potwierdzenia odbioru towarów, protokoły zdawczo-odbiorcze, czy też wszelkiego rodzaju pisemne oświadczenia dotyczące zmiany warunków wykonywania umowy, czy też wykonywania poszczególnych czynności objętych przedmiotem umowy – mogą mieć duże znaczenie na wypadek sporu.

Niewywiązanie się przez przedsiębiorcę z obowiązku zaoferowania właściwych dowodów może mieć dla niego w procesie daleko idące skutki. Strony są bowiem obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Strona może mieć w sprawie rację, natomiast brak wykazania tej okoliczności właściwymi dowodami, może doprowadzić nawet do oddalenia powództwa.

Podsumowanie

Postępowanie w sprawach gospodarczych nakłada na przedsiębiorców szersze obowiązki dbałości o swoje interesy, co w szczególności dotyczy postępowania dowodowego. Z uwagi na profesjonalny charakter wykonywanej działalności, przedsiębiorca powinien przyłożyć większą wagę do czynności gromadzenia materiału dowodowego na wypadek ewentualnego sporu.

Oczywiście na etapie zawierania umowy pomiędzy dwoma przedsiębiorcami, co do zasady żaden z nich nie myśli, że konieczne będzie skierowanie sprawy na tory postępowania sądowego. Mówi się jednak, skądinąd słusznie, że umowa zawierana jest na złe dni, ponieważ jeżeli współpraca układać będzie się dobrze, może zdarzyć się, że sięgnięcie do jej postanowień nie będzie w ogóle konieczne.

Natomiast nie powinno to po stronie przedsiębiorcy powodować rozluźnienia, dlatego, że w ewentualnym postępowaniu sądowym, którego przecież nigdy nie można wykluczyć, prymat nadany zostanie dowodom z dokumentów. Nie tylko umowa, określająca warunki współpracy, ale również inne dokumenty, które odnosić będą się do wykonywania umowy i poszczególnych czynności, mogą okazać się kluczowe.

Wymaganie dostarczenia od drugiej strony odpowiedniej dokumentacji (np. dokumentacji projektowej, dokumentacji wykonawczej itd.) nie powinno być poczytywane jako oznaka braku zaufania, ale wręcz przeciwnie, jako znak dbałości o swoje interesy, który w relacjach dwustronnie profesjonalnych (B2B) powinien być bezwzględnie stosowany.

W przeciwnym wypadku, nawet najprostsza sprawa może zakończyć się niepowodzeniem.

Potrzebujesz pomocy prawnej związanej z postępowaniem dowodowym w sprawie z zakresu B2B? Skontaktuj się z naszą kancelarią – pomożemy Ci właściwie przygotować, zgromadzić i przedstawić dowody, aby jak najlepiej zabezpieczyć Twoje interesy.