Odpowiedzialność członka zarządu sp. z o.o. – uwagi praktyczne

Zasada odpowiedzialności członka zarządu

Kluczowe znaczenie dla powstania odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w obrocie cywilnoprawnym ma art. 299 § 2 Kodeksu spółek handlowych (dalej jako k.s.h.).

Przesłanki uwolnienia się od odpowiedzialności

Zgodnie z tym przepisem członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, o której mowa w § 1 (solidarna odpowiedzialność za zobowiązania spółki w razie bezskuteczności egzekucji), jeżeli wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody.

Odwołanie członka zarządu a odpowiedzialność

Na gruncie odpowiedzialności członka zarządu w oparciu o powyższy artykuł 299 k.s.h. powiedziane oraz napisane było już wiele. Warto byłoby jednak skupić się na innej możliwości. Co jeżeli osoba piastująca funkcję członka zarządu została skutecznie odwołana, ale zmiana ta nie została jeszcze zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym? Czy osoba ta odpowiada za zobowiązania spółki powstałe już po jej odwołaniu z tej funkcji?

Charakter wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego

W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że wpis członków zarządu do KRS ma wyłącznie charakter deklaratoryjny. Oznacza to, że postanowienie sądu rejestrowego stwierdza jedynie fakt powołania członków zarządu. Powołanie do zarządu jest ważne i skuteczne już w momencie podjęcia uchwały o powołaniu danej osoby do zarządu. Członkowie zarządu jeszcze przed wpisem do KRS, legitymując się odpisem uchwały zgromadzenia wspólników, mogą reprezentować spółkę. To samo odnosi się do odwołania z pełnienia funkcji członka zarządu oraz do rezygnacji z pełnienia tej funkcji.

Domniemanie prawdziwości wpisu w KRS

Ale czy w praktyce tak zawsze jest?

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS), domniemywa się, że dane wpisane do rejestru są prawdziwe. Wniosek o wpis do rejestru powinien zostać złożony nie później niż w terminie 7 dni od dnia zdarzenia uzasadniającego dokonanie wpisu. W przypadku zmiany w zarządzie spółki – od dnia podjęcia uchwały w sprawie powołania/odwołania jego członków lub w przypadku innych zdarzeń, z którymi prawo wiąże określony skutek (np. śmierć członka zarządu).

Kto składa wniosek do KRS?

Tyle, że w praktyce legitymowanym do złożenia wniosku jest zarząd spółki. Jeżeli wraz z odwołaniem określonego członka zarządu następuje powołanie nowej osoby do składu tego organu, to właśnie ten nowo wybrany członek zarządu ma uprawnienie, aby do sądu rejestrowego z takim wnioskiem wystąpić.

Ryzyko odpowiedzialności przy braku aktualizacji danych w KRS

Jak już zostało wspomniane, wpis do KRS cieszy się zasadą domniemania swojej prawdziwości. Jeżeli więc zobowiązanie względem kontrahenta powstało w momencie, kiedy doszło już do faktycznego odwołania określonej osoby z funkcji członka zarządu spółki, to przy braku złożenia w terminie wniosku o zmianę tych danych może okazać się, że przy bezskuteczności egzekucji względem spółki kontrahent będzie starał się skierować postępowanie wprost do tej osoby. Kontrahent może przecież nie mieć wiedzy o decyzjach podejmowanych w spółce, a sugerować się wyłącznie danymi ujawnionymi w rejestrze.

Inicjatywa dowodowa po stronie członka zarządu.

Należy podkreślić, że inicjatywa dowodowa wykazania, że dana osoba nie pełniła już funkcji w zarządzie spółki w momencie powstania zobowiązania, ciąży na osobie, która z faktu tego wywodzi skutek prawny, a więc na osobie odwołanego członka zarządu.

Sąd nie będzie w tym zakresie z urzędu przeprowadzał określonych dowodów.

Domniemanie prawne i możliwość jego obalenia

W pierwszej kolejności brane pod uwagę będzie wyżej wskazane domniemanie prawdziwości danych ujawnionych w KRS. Jest to jednak domniemanie prawne wzruszalne (praesumptio iuris tantum), co oznacza, że dopuszczalne jest przeprowadzenie dowodu przeciwnego.

Stanowisko orzecznictwa

W orzecznictwie dominuje stanowisko, zgodnie z którym odpowiedzialność na podstawie art. 299 § 1 k.s.h. ponoszą osoby będące członkami zarządu w czasie istnienia zobowiązania, którego egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna, niezależnie od tego, czy w tym okresie było ono już wymagalne (tak m.in. SN w uchwale z 28.02.2008 r.).

Charakter odpowiedzialności członka zarządu

Odpowiedzialność z art. 299 k.s.h. ponoszą osoby pełniące funkcje członków zarządu spółki, niezależnie od tego, czy fakt ich powołania został odzwierciedlony we wpisie do rejestru. Wpis ma charakter deklaratoryjny. Wygaśnięcie mandatu członka zarządu powoduje ustanie jego odpowiedzialności za zobowiązania spółki, które powstały po tej dacie.

Stanowisko Sądu Najwyższego

Warto w tym zakresie powołać się również na orzeczenie Sądu Najwyższego, w którym stwierdził on, że „jeśli skład zarządu spółki z o.o. zmieniał się… osoba odwołana nie ponosi odpowiedzialności za zobowiązania spółki powstałe po jej odwołaniu, nawet jeśli jej wpis nadal figuruje w Krajowym Rejestrze Sądowym”.

Czy można uniknąć odpowiedzialności?

Czy można więc uniknąć odpowiedzialności w przypadku, kiedy to do odwołania z funkcji członka zarządu rzeczywiście doszło, ale nie zostało ono zgłoszone do KRS?

Mając na uwadze wyżej przywołane orzecznictwo, odpowiedź musi być twierdząca.

Jeżeli zobowiązanie, którego egzekucja okazała się bezskuteczna, powstało już po dniu odwołania danej osoby z funkcji członka zarządu, to osoba taka może bronić się przed odpowiedzialnością, powołując się na ten fakt – także jeżeli kolejny zarząd nie zgłosił zmiany do KRS.

Znaczenie dokumentów potwierdzających odwołanie

Jak podkreśla się w orzecznictwie, osoba odwołana z tej funkcji nie ma już wpływu na prowadzenie spraw spółki i nie może jej reprezentować.

Ważne jednak, aby dysponować dokumentem, z którego będzie wynikała utrata uprawnień członka zarządu, np. uchwałą o odwołaniu.

Jednym słowem decydujące znaczenie będzie miała Twoja inicjatywa dowodowa, albowiem sąd nie będzie przeprowadzał tych dowodów z urzędu.

Ryzyko związane z brakiem wpisu do KRS

Pamiętaj, że choć prawo Cię chroni, to zaniedbanie wpisu w KRS przez zarząd niemal gwarantuje wizytę w sądzie, gdzie to Ty będziesz musiał udowadniać swoją „niewinność”.

Potrzebujesz wsparcia w sprawie odpowiedzialności członka zarządu lub postępowania sądowego? Skontaktuj się z naszą kancelarią – Kancelarią GRUBE | Adwokat Gdynia. Skorzystanie z pomocy prawnej pozwala trafnie ocenić sytuację i dobrać odpowiednie rozwiązania.