Nielegalne powierzenie pracy cudzoziemcowi – odpowiedzialność przedsiębiorcy

Zatrudnianie cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest ściśle uregulowane przepisami prawa określającymi zasady dostępu osób z zagranicy do krajowego rynku pracy. W związku z tym pracodawcy oraz inne podmioty powierzające wykonywanie pracy przed nawiązaniem stosunku prawnego z cudzoziemcem powinni zweryfikować, czy planowane zatrudnienie spełnia wszelkie wymogi wynikające z obowiązujących regulacji, tak aby nie doszło do nielegalnego powierzenia pracy. 

Zasady legalnego zatrudniania cudzoziemców, a także definicję nielegalnego powierzenia pracy określa ustawa z dnia 20 marca 2025 roku o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, która reguluje również kwestie odpowiedzialności za naruszenie tych przepisów. Nieprzestrzeganie wskazanych regulacji może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych zarówno dla przedsiębiorcy powierzającego pracę, jak i dla cudzoziemca wykonującego ją niezgodnie z obowiązującymi przepisami.

Pojęcie nielegalnego powierzenia pracy cudzoziemcowi

Nielegalne powierzenie pracy cudzoziemcowi, w rozumieniu ustawy z dnia 20 marca 2025 roku o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, oznacza powierzenie pracy osobie z zagranicy w sposób sprzeczny z przepisami prawa regulującymi dopuszczalność cudzoziemców do wykonywania pracy w Polsce. 

Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy, do nielegalnego powierzenia pracy dochodzi wówczas, gdy:

• cudzoziemiec przebywa nielegalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
• podstawa pobytu cudzoziemca nie uprawnia go do wykonywania pracy – na przykład wiza turystyczna lub wiza w celu odwiedzin u rodziny lub znajomych, która choć legalizuje pobyt w RP, nie pozwala na podjęcie
• praca jest powierzana bez wymaganego zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu pracy wpisanego do ewidencji oświadczeń, o której mowa w art. 73 ust. 2 ustawy, wyjątkiem są sytuacje, w których cudzoziemiec w związku z posiadanym dokumentem pobytowym (np. zezwolenie na pobyt stały) lub statusem (np. absolwent polskiej uczelni) jest zwolniony z obowiązku posiadania takiego zezwolenia lub oświadczenia;
• praca jest świadczona na innych warunkach lub na innym stanowisku niż określone w zezwoleniu na pracę lub oświadczeniu o powierzeniu pracy cudzoziemcowi wpisanym do ewidencji, chyba że przepisy prawa dopuszczają zmianę warunków lub cudzoziemiec jest uprawniony do wykonywania pracy na innej podstawie;
• praca odbywa się na innych warunkach lub na innym stanowisku niż określone w zezwoleniu na pobyt czasowy, np. w ramach zezwolenia na pobyt czasowy i pracę, zezwolenia na pracę w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji, Niebieskiej Karty UE, przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa, mobilności długoterminowej kadry kierowniczej, specjalistów czy stażystów, a także prowadzenia działalności gospodarczej, przy czym przepisy np. art. 119 ustawy o cudzoziemcach mogą dopuszczać zmianę warunków pracy bez konieczności uzyskania nowego zezwolenia;
• praca jest powierzana bez zawarcia umowy w formie pisemnej, z wyjątkiem przypadków przewidzianych w art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy, np. gdy cudzoziemiec posiada zezwolenie na pracę typu B i pełni funkcję w zarządzie spółki wpisanej do KRS, reprezentuje spółkę komandytową lub komandytowo-akcyjną, prowadzi sprawy takiej spółki albo pełni funkcję prokurenta.

Przestrzeganie powyższych warunków pozwala na ocenę legalność zatrudniania cudzoziemców i stanowi podstawę do ustalenia odpowiedzialności przedsiębiorcy za powierzenie pracy niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.

Odpowiedzialność przedsiębiorcy

Zgodnie z art. 84 ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przepisy przewidują szeroki katalog sankcji za naruszenie zasad legalnego zatrudniania cudzoziemców. Oprócz podstawowej kary grzywny w wysokości od 3 000 zł do 50 000 zł za każdego cudzoziemca zatrudnionego niezgodnie z przepisami, ustawodawca przewidział możliwość kumulowania kar w przypadku wielokrotnego naruszenia prawa, co w praktyce może prowadzić do nałożenia na przedsiębiorcę znacznych obciążeń finansowych. Sankcje mogą obejmować również mandat karny nałożony przez inspektora pracy w toku kontroli w wysokości do 10 000 zł. Niezależnie od odpowiedzialności finansowej przedsiębiorca może ponosić także konsekwencje administracyjne, takie jak czasowe ograniczenie możliwości zatrudniania cudzoziemców, wykluczenie z udziału w postępowaniach o udzielenie zamówień publicznych czy obowiązek zwrotu świadczeń publicznych, w tym dopłat, dofinansowań lub ulg podatkowych uzyskanych w okresie naruszenia przepisów. 

Odpowiedzialność może ponadto dotyczyć osób zarządzających przedsiębiorstwem, w szczególności członków zarządu lub osób odpowiedzialnych za prowadzenie spraw kadrowych. W określonych przypadkach możliwe jest również wykreślenie podmiotu z rejestru agencji zatrudnienia lub innych rejestrów dotyczących powierzania pracy cudzoziemcom, utrata prawa do korzystania z uproszczonych procedur zatrudniania obcokrajowców, a także ryzyko cofnięcia zezwoleń na pracę już wydanych cudzoziemcom. Tak ukształtowany system sankcji ma charakter prewencyjny i ma na celu zapewnienie przestrzegania przepisów regulujących dostęp cudzoziemców do krajowego rynku pracy.

Kary za czyny o podwyższonej szkodliwości społecznej

Ustawa o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje zaostrzone sankcje w przypadku czynów o podwyższonej szkodliwości społecznej, które charakteryzują się większym natężeniem winy, działaniem z premedytacją lub wykorzystaniem zależności czy niezdolności do należytego pojmowania podejmowanych czynności. 

Do takich działań zalicza się w szczególności sytuacje, gdy pracodawca lub inny podmiot powierzający pracę doprowadza cudzoziemca do nielegalnego wykonywania pracy, wykorzystując jego błąd, brak doświadczenia, zależność służbową lub ograniczoną zdolność do rozumienia skutków podjętych działań. 

Ponadto karze podlega również żądanie od cudzoziemca korzyści majątkowej w zamian za działania zmierzające do uzyskania zezwolenia na pracę lub innego dokumentu uprawniającego do wykonywania pracy, a także wprowadzanie w błąd innych osób w celu nielegalnego zatrudnienia cudzoziemca. 

W przypadku takich czynów ustawodawca przewiduje karę grzywny w wysokości od 6 000 zł do 50 000 zł, przy czym kwota grzywny nie może być niższa niż 6 000 zł za każdego cudzoziemca. Sankcje te mają również konsekwencje administracyjnoprawne, w tym mogą stanowić podstawę do odmowy wydania zezwoleń na pracę lub wpisu oświadczenia o powierzeniu pracy do ewidencji. 

Dodatkowo ustawodawca określa, że powierzenie pracy cudzoziemcowi skierowanemu do wykonywania pracy przez podmiot niebędący agencją zatrudnienia również podlega grzywnie nie niższej niż 6 000 zł, co podkreśla wagę przestrzegania przepisów w szczególnie wrażliwych przypadkach.

Nielegalne wykonywanie pracy przez cudzoziemca

Nielegalne wykonywanie pracy przez cudzoziemca oznacza wykonywanie pracy w warunkach sprzecznych z przepisami prawa regulującymi dopuszczalność cudzoziemców do podejmowania zatrudnienia w Polsce. Do sytuacji kwalifikujących się jako nielegalne wykonywanie pracy zalicza się w szczególności: przebywanie cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bez legalnego pobytu, posiadanie tytułu pobytowego, który nie uprawnia do wykonywania pracy, oraz brak wymaganego zezwolenia na pracę lub oświadczenia o powierzeniu pracy, jeżeli są one obowiązkowe. 

Cudzoziemiec podejmujący pracę powinien być świadomy, że legalność zatrudnienia wymaga nie tylko legalnego pobytu, ale również dokumentu potwierdzającego prawo do wykonywania pracy, który w praktyce pozyskuje pracodawca.

Sankcje dla cudzoziemca

Ustawa przewiduje odpowiedzialność karną także dla cudzoziemców wykonujących pracę niezgodnie z obowiązującymi przepisami. Zgodnie z art. 84 ustawy, cudzoziemiec, który podejmuje nielegalną pracę, podlega karze grzywny w wysokości nie niższej niż 1 000 zł. Przewidziane sankcje mają charakter prewencyjny i służą uświadomieniu cudzoziemcom konieczności przestrzegania przepisów dotyczących legalności pobytu i pracy w Polsce. Świadomość tych obowiązków jest istotna zarówno dla ochrony cudzoziemca przed negatywnymi konsekwencjami prawnymi, jak i dla zachowania prawidłowego funkcjonowania rynku pracy w kraju.

Podsumowanie

Przestrzeganie przepisów dotyczących zatrudniania cudzoziemców w Polsce jest obowiązkiem pracodawców, który jest kluczowy dla bezpieczeństwa prawnego zarówno firmy, jak i pracowników z zagranicy. 

Nielegalne powierzenie lub wykonywanie pracy niesie za sobą poważne konsekwencje finansowe, administracyjne, a w przypadku działań świadomie szkodliwych, także karne. 

Pracodawcy powinni pamiętać, że ewentualne błędy w zatrudnieniu nie mogą być korygowane wstecz, a jedynym sposobem usunięcia nieprawidłowości jest zaprzestanie nielegalnego zatrudnienia i prawidłowe sformalizowanie stosunku pracy zgodnie z obowiązującymi przepisami. 

Weryfikacja legalności zatrudnienia cudzoziemców jeszcze przed zawarciem umowy pozwala uniknąć dotkliwych sankcji finansowych i administracyjnych. Jeżeli masz wątpliwości dotyczące swoich obowiązków jako pracodawcy, skontaktuj się z naszą kancelarią – Kancelarią GRUBE | Adwokat Gdynia.