Fałszywa faktura lub podmieniony numer konta – kto ponosi stratę i jak odzyskać pieniądze?

Ataki typu BEC (Business Email Compromise) oraz przejęcia skrzynek pocztowych to dziś jedna z najczęstszych przyczyn strat finansowych w przedsiębiorstwach. Sytuacja wygląda zazwyczaj podobnie: firma otrzymuje fakturę od swojego stałego kontrahenta, opłaca ją, a po kilku tygodniach dowiaduje się, że pieniądze nigdy nie trafiły na właściwe konto, ponieważ przestępcy przechwycili wiadomość i zmienili numer rachunku. Pojawia się wtedy kluczowe pytanie: czy dłużnik nadal musi zapłacić prawdziwemu wierzycielowi, czy to odbiorca padł ofiarą oszustwa i powinien ponieść konsekwencje?

Zapłata na podmieniony numer konta a obowiązek zapłaty

W polskim prawie cywilnym obowiązuje zasada, że spełnienie świadczenia do rąk osoby nieuprawnionej nie zwalnia dłużnika z obowiązku zapłaty, chyba że wierzyciel ze świadczenia skorzystał lub zapłatę potwierdził. W praktyce oznacza to, że jeśli zapłaciłeś na podmieniony numer konta, z punktu widzenia prawa nie wywiązałeś się z umowy, a prawdziwy kontrahent ma pełne prawo żądać ponownej zapłaty za wykonaną usługę lub dostarczony towar.

Ciężar staranności spoczywa na płatniku, a sądy szczegółowo analizują, czy przedsiębiorca zachował tzw. należytą staranność zawodową.

Jak odzyskać pieniądze po opłaceniu fałszywej faktury?

Odzyskanie skradzionych pieniędzy wymaga natychmiastowego działania, gdzie liczy się każda godzina. Pierwszym krokiem jest zgłoszenie procedury oszustwa w swoim banku, który skontaktuje się z bankiem odbiorcy w celu zablokowania środków na rachunku oszusta, o ile nie zostały jeszcze wypłacone.

Równolegle należy niezwłocznie złożyć oficjalne zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa oszustwa w najbliższej jednostce policji lub prokuraturze, co jest niezbędne dla procedur bankowych i ubezpieczeniowych.

Jeżeli oszustwo polegało na zmanipulowaniu danych w systemie bankowości przez złośliwe oprogramowanie podmieniające numer rachunku podczas uzupełniania, warto przeanalizować odpowiedzialność banku w kontekście przepisów ustawy o usługach płatniczych.

Ostatnim etapem, po ustaleniu danych posiadacza rachunku, jest wystąpienie z wezwaniem do zapłaty, względnie pozwem z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia.

Jak zabezpieczyć się przed podmianą numeru rachunku?

Aby uniknąć tego typu zagrożeń, kluczowa jest stała weryfikacja numeru rachunku na Białej Liście VAT przed wysłaniem przelewu. Warto wdrożyć w firmie procedurę potwierdzania każdej zmiany numeru konta drugim, niezależnym kanałem, na przykład telefonicznie pod znany wcześniej numer.

Równie istotne jest wdrożenie technicznych zabezpieczeń poczty elektronicznej, które skutecznie utrudniają przestępcom podszywanie się pod domeny firmowe.

Kto ponosi stratę po opłaceniu fałszywej faktury?

W przypadku opłacenia fałszywej faktury strata finansowa w pierwszej kolejności dotyka podmiot, który dokonał przelewu, ponieważ sam fakt padnięcia ofiarą oszustwa nie zwalnia z obowiązku uregulowania długu wobec prawowitego kontrahenta.

Szybka reakcja prawna i bankowa daje jednak szansę na zablokowanie środków na rachunku oszusta lub skuteczne dochodzenie roszczeń odszkodowawczych.