Odpowiedzialność karna za plagiat pracy dyplomowej

Napisanie pracy dyplomowej to obowiązek każdego studenta kończącego studia wyższe. Dla wielu osób jest to zwieńczenie kilkuletniej nauki i pierwszy poważny projekt naukowy, który często otwiera drzwi do dalszej kariery. Zdarzają się też osoby, które próbują pójść na skróty – kopiując cudze teksty lub zlecając napisanie pracy przez inne osoby. Zjawisko takie w ostatnich latach nabrało większego rozmachu i jeszcze całkiem niedawno można było znaleźć osoby, które z pisania prac na zlecenie uczyniły sobie źródło stałego dochodu. Warto wiedzieć, że plagiat pracy dyplomowej to nie tylko naruszenie zasad etyki akademickiej, ale również czyn zabroniony, który może skutkować odpowiedzialnością karną.

Czym jest plagiat pracy dyplomowej?

Plagiat to przywłaszczenie sobie autorstwa cudzego utworu lub fragmentu cudzego utworu. W kontekście przygotowania pracy dyplomowej oznaczać to będzie takie działanie studenta, które polega na skopiowaniu części lub całości tekstu stworzonego przez inną osobę bez odpowiedniego oznaczenia źródła. Może mieć formę:

• plagiatu jawnego – czyli przepisania cudzych treści bez zmian,
• plagiatu ukrytego – polegającego na nieznacznym przeredagowaniu fragmentów cudzej pracy lub wykorzystaniu jej struktury,
• autoplagiatu – gdy autor ponownie wykorzystuje własny tekst wcześniej złożony w innej uczelni lub wykorzystane w e wcześniejszej publikacji.

Definicję plagiatu jawnego i ukrytego znaleźć można również w niektórych orzeczeniach Sądu. Sąd Okręgowy w Świdnicy w wyroku z dnia 20 września 2017 roku (sygn. akt: IV Ka 572/17) podał, że jawny plagiat polega na przejęciu cudzego utworu w całości lub w części w niezmienionej postaci (w przypadku utworu tekstowego w sposób dosłowny) lub w postaci zmodyfikowanej w nieznacznym stopniu. W takim wypadku działalności sprawcy nie towarzyszy żadna inwencja twórcza. Plagiat ukryty charakteryzują działania sprawcy polegające na mniej lub bardziej istotnym zmodyfikowaniu elementów twórczych przejmowanego w całości lub w części utworu, stwarzające pozory autorstwa co do materiału przywłaszczonego z cudzego dzieła.

Odpowiedzialność karna za plagiat – jaka grozi Ci kara?

Przestępstwa związane z plagiatem uregulowane zostały poza przepisami Kodeksu Karnego. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych zawiera odrębny dział określający zasady ponoszenia odpowiedzialności karnej za poszczególne czyny.

Zgodnie z art. 115 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, kto przywłaszcza sobie autorstwo cudzego utworu lub jego fragmentu, podlega karze grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3. Dodatkowo tej samej karze podlega, kto rozpowszechnia bez podania nazwiska lub pseudonimu twórcy cudzy utwór w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, artystyczne wykonanie albo publicznie zniekształca taki utwór, artystyczne wykonanie, fonogram, wideogram lub nagranie.

To oznacza, że plagiat pracy dyplomowej jest przestępstwem przeciwko prawom autorskim, a ewentualne skazanie podlega ujawnieniu w karcie karnej. Oznacza to, że w praktyce prokuratura może wszcząć postępowanie z urzędu – wystarczy, że uczelnia lub poszkodowany autor zawiadomi o podejrzeniu popełnienia przestępstwa odpowiednie organy, Policję czy prokuraturę.

Warto również pamiętać, że przestępstwo przywłaszczenia autorstwa jest przestępstwem powszechnym, które może być popełnione wyłącznie z działania i z zamiarem bezpośrednim (sprawca świadomie podaje się za autora utworu lub artystycznego wykonania).

Konsekwencje uczelniane i zawodowe

Odpowiedzialność karna to tylko jeden z wymiarów konsekwencji. Równie dotkliwe mogą okazać się skutki akademickie w postaci:

• unieważnienie obrony i pozbawienie tytułu zawodowego,
• skreślenie z listy studentów,
• zakaz ponownego podjęcia studiów na danym kierunku.

Czy zlecenie napisania pracy dyplomowej też jest przestępstwem?

W ostatnich latach popularne stało się zlecanie napisania pracy dyplomowej przez tzw. „firmy piszące prace na zamówienie”. Choć samo zamówienie tekstu nie jest wprost penalizowane, złożenie cudzej pracy jako własnej stanowi już plagiat w rozumieniu prawa autorskiego. W takiej sytuacji mamy bowiem do czynienia, z działaniem które polega na wprowadzeniu w błąd co do autorstwa całości lub części cudzego utworu. Nadal jest to przestępstwo objęte dyspozycją art. 115 § 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Podobne przypadki znajdują również odzwierciedlenia w wyrokach sądów powszechnych. Dla przykładu Sąd Rejonowy Szczecin–Centrum w Szczecinie w wyroku z dnia 22 grudnia 2016 roku (sygn. akt: IV K 912/14) uznał, że jeśli strona od początku nakierowana była na uzyskania wzorca pracy magisterskiej, by następnie przedstawić go jako własnego utworu, to wypełniła znamiona czynu zabronionego określonego w art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Co więcej, osoba, która napisała taką pracę i sprzedała ją wiedząc, że zostanie przedstawiona jako czyjaś własna, również może ponosić odpowiedzialność karną – warto o tym pamiętać decydując się na taką formę zarobkowania.

Jak uniknąć zarzutów o plagiat?

Podstawową zasadą jest rzetelne cytowanie źródeł i stosowanie przypisów. Każdy fragment zapożyczony z innej pracy musi być wyraźnie oznaczony. Warto również korzystać z własnych sformułowań, analizy i interpretacji. element twórczy pracy dyplomowej nie tylko ubogaca jej treść, ale też sprawia, że walory takiej pracy są bardziej cenione przez recenzentów.

Pomocne może być samodzielne sprawdzenie pracy w programie antyplagiatowym, zanim zostanie przekazana promotorowi. Dzięki temu można uniknąć nieświadomego naruszenia praw autorskich.

Co więc grozi za plagiat?

Plagiat pracy dyplomowej to naruszenie prawa, które może skutkować nie tylko utratą dyplomu, ale również odpowiedzialnością karną, a w konsekwencji brakiem możliwości uzyskania zaświadczenia o niekaralności. Wydanie bowiem przez sąd karny skazującego wyroku będzie miało swoje odzwierciedlenia w karcie karnej osoby skazanej za takie przestępstwo. Fakt, że przepisy karne dotyczące plagiatu znajdują się poza Kodeksem Karnym, nie sprawia, że działanie takie nie stanowi przestępstwa.

Warto więc potraktować pracę dyplomową jako szansę na zaprezentowanie własnych umiejętności – a nie wyłącznie próbę zdobycia tytułu kosztem innych. Uczciwość naukowa zawsze się opłaca, a na gruncie prawa karnego cel rzadko uświęca środki.

Potrzebujesz pomocy związanej z prawem autorskim? Skontaktuj się z naszą kancelarią – Kancelaria GRUBE | Adwokat Gdynia.