Życie za murami klasztorów – przemoc duchowa, posłuszeństwo i kryzys Kościoła

Gościnią najnowszego odcinka jest dr Monika Białkowska – dziennikarka, doktor teologii fundamentalnej i autorka książek „Siostry. O nadużyciach w żeńskich klasztorach” oraz „Z woli Bożej. Historie duchowej przemocy”. To rozmowa o życiu w żeńskich klasztorach, przemocy duchowej, granicach posłuszeństwa oraz kondycji polskiego Kościoła.

Przyglądamy się historiom kobiet, które wstępowały do zakonów, aby poświęcić życie Bogu, a z czasem mierzyły się z nadmiarem pracy, trudnymi relacjami z przełożonymi, brakiem możliwości rozwoju i stopniową utratą poczucia sprawczości.

Jak naprawdę wygląda życie w żeńskim klasztorze?

Nie istnieje jeden model życia zakonnego. Monika podkreśla, że zupełnie inaczej funkcjonują wspólnoty kontemplacyjne, a inaczej zgromadzenia, których siostry pracują między innymi w szkołach, szpitalach czy domach pomocy społecznej.

Rozmawiamy o codzienności zakonnic, podziale obowiązków oraz relacjach wewnątrz wspólnot. Pytamy również, co dzieje się wtedy, gdy życie, które miało być realizacją powołania, zaczyna prowadzić do przemęczenia, frustracji i poczucia braku sensu.

Monika zaznacza jednocześnie, że historie nadużyć nie mogą być podstawą do oceny wszystkich zakonów i zgromadzeń. Poszczególne wspólnoty mogą funkcjonować w zupełnie inny sposób.

Posłuszeństwo zakonne – gdzie przebiega granica?

Jednym z najważniejszych tematów rozmowy jest posłuszeństwo w zakonie.

Gdzie kończy się przyjęcie reguł wspólnoty, a zaczyna rezygnacja z własnego rozumu, potrzeb i prawa do sprzeciwu? Dlaczego siostrze posiadającej określone talenty powierzano czasem zadania, do których nie miała predyspozycji?

Monika przywołuje historie, w których bezsensowne polecenia miały służyć sprawdzaniu uległości, a odwoływanie się do „woli Bożej” stawało się sposobem wywierania presji na drugiego człowieka.

Przemoc psychiczna i duchowa za murami klasztorów

Nie każdą formę przemocy można łatwo dostrzec z zewnątrz.

Rozmawiamy o spojrzeniach, gestach, upokorzeniach oraz stopniowym oduczaniu człowieka wyrażania własnego zdania. Pojawiają się również drastyczne relacje dotyczące kar i praktyk pokutnych.

Monika wyraźnie zaznacza jednak, że najbardziej skrajne opisy dotyczą konkretnej wspólnoty i wydarzeń sprzed ponad dwudziestu lat. Nie powinny być przedstawiane jako obraz funkcjonowania wszystkich żeńskich klasztorów.

Dlaczego odejście z zakonu może zajmować lata?

Decyzja o odejściu nie musi oznaczać prostego spakowania rzeczy i rozpoczęcia nowego życia.

Dla części sióstr oznacza mierzenie się z lękiem przed zawiedzeniem Boga, poczuciem winy oraz pytaniem, czy odejście oznacza porzucenie własnego powołania.

Do tego dochodzą bardzo konkretne problemy. Była zakonnica może nie mieć mieszkania, oszczędności ani udokumentowanego doświadczenia zawodowego. Po latach życia według zasad wspólnoty trzeba czasami od początku nauczyć się podejmowania najprostszych decyzji – od kupowania ubrań po organizowanie własnego dnia.

Pytamy również, jak rozmówczynie Moniki patrzą na swoje decyzje po latach i czy żałują odejścia z zakonu.

Przemoc duchowa nie kończy się na klasztorach

Wychodzimy również poza mury zgromadzeń i rozmawiamy o przemocy duchowej w duszpasterstwach, wspólnotach i grupach religijnych.

Przyglądamy się znaczeniu autorytetu lidera oraz sytuacjom, w których religijny język może zostać wykorzystany do wywierania presji i ograniczania samodzielności człowieka.

Pytamy także o potrzebę stworzenia miejsca, do którego można byłoby zgłaszać niepokojące praktyki. Szczególnie ważna pozostaje sytuacja osób, które doświadczyły krzywdy, ale nadal wierzą i chcą pozostać w Kościele.

Kryzys zaufania do Kościoła i hierarchów

Wracamy również do szerszej rozmowy o kondycji polskiego Kościoła i kryzysie zaufania do hierarchów.

Rozmawiamy o zachowaniu kardynała Stanisława Dziwisza wokół jego przesłuchania oraz o sposobie, w jaki instytucje kościelne komunikują się z mediami w sytuacjach kryzysowych.

Monika krytycznie ocenia zarówno strategię przemilczania problemów, jak i poziom przygotowania części dziennikarzy zajmujących się tematyką kościelną.

Pytamy wreszcie, czy Kościół może skutecznie szukać nowych sposobów dotarcia do młodych ludzi bez wcześniejszego uznania krzywd i odbudowania utraconego zaufania.

Co znajdziesz w odcinku?

• Jak naprawdę wygląda codzienne życie sióstr zakonnych i dlaczego nie istnieje jeden model funkcjonowania żeńskiego klasztoru?
• Gdzie przebiega granica między zakonnym posłuszeństwem a przemocą duchową?
• Dlaczego powoływanie się na „wolę Bożą” może stać się narzędziem wywierania presji?
• Dlaczego odejście z zakonu może zajmować lata i z jakimi problemami mierzą się kobiety wracające do świeckiego życia?
• Jak rozpoznać przemoc duchową w Kościele i gdzie powinny szukać pomocy osoby, które doświadczyły krzywdy, ale nadal chcą pozostać we wspólnocie?
• Czy Kościół może odzyskać zaufanie młodych ludzi bez wcześniejszego zmierzenia się z krzywdami i błędami instytucji?

To rozmowa o żeńskich klasztorach, przemocy duchowej, posłuszeństwie i kryzysie zaufania do Kościoła. O tym, co może wydarzyć się wtedy, gdy autorytet zaczyna zastępować własne sumienie, oraz o osobach, które mimo doświadczonej krzywdy nie zawsze chcą porzucić wiarę i wspólnotę.

Subskrybuj nasz kanał i bądź na bieżąco z kolejnymi rozmowami w Pokoju Przesłuchań!